Bosna i Hercegovina već godinama teži ka članstvu u Evropskoj uniji, a proces integracije predstavlja više od pukog usklađivanja zakonodavstva sa evropskim standardima. Evropska unija kroz svoje norme, politike i institucije ne funkcioniše samo kao tehnički regulator reformi, već i kao aktivni učesnik u oblikovanju pravne sigurnosti, ekonomskih struktura, tržišta i međunarodnog položaja zemlje.

Integracija nije samo formalni korak, ona podrazumijeva i promjenu političkih praksi, institucija i društvenih očekivanja. Primjerice, Ugovor iz Maastrichta, koji je stupio na snagu 1993. godine, uspostavio je koncept evropskog građanstva i nadnacionalnog identiteta zasnovanog na zajedničkim vrijednostima, normama i interesima. Kriteriji za pristupanje, definirani 1993. godine u Kopenhagenu, jasno su odredili političke, ekonomske i institucionalne smjernice koje države kandidatkinje moraju pratiti, što pokazuje da integracija podrazumijeva ne samo reforme unutrašnjih sistema, već i redefinisanje vlastitog identiteta i položaja u međunarodnoj zajednici.

PROCES EVROPSKIH INTEGRACIJA BiH KROZ FAZE PRISTUPANJA EU

Pristupanje Bosne i Hercegovine Evropskoj uniji odvija se kroz nekoliko jasno definisanih faza. Prvi korak, podnošenje zahtjeva za članstvo, desio se 15. februara 2016. godine i označio simboličnu potvrdu državnog suvereniteta i međunarodnog subjektiviteta. Nakon toga uslijedila je faza upitnika i mišljenja Evropske komisije. Decembra 2016. komisija je poslala obiman upitnik, na koji je odgovoreno kroz koordinaciju svih nivoa vlasti, a u ovom procesu učestvovalo je više od hiljadu predstavnika institucija, što pokazuje složenost prilagođavanja domaćih sistema evropskim standardima. Maj 2019. donio je mišljenje Evropske komisije sa 14 ključnih prioriteta koji su preduslov za dalji napredak Bosne i Hercegovine ka članstvu.

Sljedeća faza bila je usmjerena na reforme u vladavini prava, pravosuđu i javnoj upravi, a iako je napredak spor i izazovan zbog nedovoljno funkcionalnog pravosudnog sistema i ograničene institucionalne kohezije, dodijeljeni kandidatski status u decembru 2022. označio je početak pripreme za pristupne pregovore, što podrazumijeva jačanje administrativnih kapaciteta, dodatno usklađivanje zakonodavstva i pripremu za pregovore po 35 pregovaračkih poglavlja.

EVROPSKE INTEGRACIJE I KONSTRUIRANJE DRŽAVNOG IDENTITETA

Proces integracije istovremeno oblikuje i identitet Bosne i Hercegovine, jer kroz interakciju s institucijama EU i političkim akterima domaći donositelji odluka postepeno internalizuju evropske vrijednosti i norme, što vodi ka institucionalnoj i političkoj transformaciji države. Dr. sc. Nedžma Miraščija ističe da članstvo u EU nije moguće bez vladavine prava i suzbijanja korupcije, te da integracije zahtijevaju duboke demokratske reforme koje povećavaju političku odgovornost i jačaju institucije.

Unutrašnji akteri moraju istrajati u provođenju reformi, dok vanjski, među kojima su Evropska komisija i države članice, procjenjuju i validiraju postignuti napredak, a iskustva drugih kandidatkinja, poput Sjeverne Makedonije, pokazuju da bilateralna pitanja i politički interesi država članica mogu dovesti do blokada procesa, što je realna, ali ne nužna opasnost i za BiH.

EKONOMSKA DIMENZIJA EVROPSKIH INTEGRACIJA

Ekonomija je ključna za međunarodni ugled Bosne i Hercegovine i njenu atraktivnost za saradnju, a ekonomski analitičar Admir Čavalić napominje da bi članstvo u EU dodatno intenziviralo vanjskotrgovinske odnose jer trenutno oko 70% izvoza BiH ide u EU, a taj udio bi mogao rasti do 80% ili više, naročito u slučaju integracije cijelog regiona Zapadnog Balkana.

Čavalić također ukazuje da smanjenje političkih i ekonomskih rizika otvara prostor za veće strane investicije, dok pristupni fondovi EU predstavljaju ključan instrument za podršku pravnim, energetski, infrastrukturnim i digitalnim reformama u zemlji. Dr. Miraščija dodaje da članstvo značajno podiže međunarodni status BiH, potvrđuje je kao funkcionalnu demokratiju i jača političke i diplomatske kapacitete, a već sada norme EU se primjenjuju i u odnosima sa državama članicama, poput Hrvatske, te bi punopravno članstvo dodatno štitilo interese Bosne i Hercegovine u međunarodnim odnosima.

PREOSTALE FAZE INTEGRACIJE

Viši analitičar ESI, Adnan Ćerimagić, objašnjava da je za početak zvaničnih pregovora sa EU potrebno ispuniti nekoliko ključnih koraka jer proces je dug i zahtijeva strpljenje, te upornost. Nakon pregovora, preostale faze uključuju usklađivanje zakonodavstva sa standardima EU, jačanje institucija, jačanje ekonomske stabilnosti, reforme u pravosuđu i javnoj upravi te pripremu za konačnu evaluaciju članstva. Iako neki u procesu možda neće direktno imati koristi, država kao cjelina će profitirati, posebno ekonomski, a primjeri drugih članica pokazuju da se pridržavanjem plana ekonomski prioriteti države mogu ostvariti i dugoročno donijeti rezultate.

ZAKLJUČAK

Evropske integracije Bosne i Hercegovine predstavljaju dugotrajan proces oblikovanja modernog državnog identiteta, a EU u ovom kontekstu nije samo političko-ekonomska zajednica već i normativni okvir kroz koji BiH potvrđuje suverenitet, institucionalnu stabilnost i međunarodni položaj.

Punopravno članstvo znači afirmaciju vladavine prava, demokratskih vrijednosti i ekonomske stabilnosti, ali i pristup širem sistemu sigurnosti i političke stabilnosti. Ipak, sam proces integracije sa svim reformama, prilagodbama i društvenim promjenama jednako je važan, pa čak i važniji od samog članstva jer predstavlja završnu verifikaciju višegodišnjeg truda države i njenih građana da se trajno uklope u evropski politički, pravni i vrijednosni okvir.

Tekst: Abida Mulahusejnović, bachelor žurnalistike